China bouwt 's werelds grootste radiotelescoop
Door Philip Corneille,
15 Juli 2011, 13:19
Eind de jaren 1940 kwam de RAS met plannen op de proppen voor de bouw van een 2,54 m reflector (spiegeltelescoop) zodat Groot-Brittannië opnieuw een rol van betekenis kon spelen in de optische sterrenkunde. De RAS wou tevens de exodus van jonge Britse astronomen naar de VS inperken met de uitbouw van observatoria in de Commonwealth, de Britse overzeese gebieden. Hoewel de Britten sinds 1821 over observatoria in het zuidelijk halfrond beschikten, bleef er nood aan een grote optische telescoop vergelijkbaar met de 5,1 m Hale telescoop van Palomar in de VS.
Medio de jaren 1950 nam radio-astronomie echter de bovenhand en de fondsen gingen naar grote antennes zoals de 76,2 m Lovell telescoop van het Jodrell Bank Observatory in England en de 64 m Parkes dish in Australia. Het exploiteren van het “radio” gedeelte van het elektro-magnetisch spectrum zorgde voor een revolutie in de sterrenkunde met ontdekkingen zoals pulsars, quasars en het uitbaten van de 21 cm waterstof lijn waardoor astronomen de vorm van ons eigen melkwegstelsel konden bepalen.
Tijdens de jaren 1960 kreeg de bouw van gesofistikeerde radio-antennes een boost door de noodzaak aan wereldwijde communicatiecomplexen om contact te houden met satellieten rond de aarde en onbemande ruimtetuigen op weg naar de planeten in ons zonnestelsel.
Wanneer eind de jaren 1970, de Pioneer 10 & 11 alsook de Voyager I & II naar de buitenste gasreuzen reizen, anticiperen de ruimtevaartagentschappen met de uitbouw van hun 70,0 m antennes. NASA’s Deep Space Network (DSN), op locaties in Goldstone – Californië (USA), Robledo de Chavela – Madrid (Spanje) en Tidbinbilla – Canberra (Australië) is hiervan een goed voorbeeld. Bij de datacommunicatie voor de Voyager-II-flyby langs de planeten Uranus (1986) en Neptunus (1989) kreeg DSN steun van de Very Large Array (VLA), bestaande uit zevenentwintig 25,0 m antennes in de San Augustin vlakte nabij Socorro, New Mexico – VSA.
Deze laatste maakt gebruik van interferometrie, een techniek waarbij een aantal telescopen op een rij of zelfs op verschillende locaties wordt gebruikt om samen een hoog opgelost beeld samen te stellen.
Momenteel is 305 m Arecibo antenne op Puerto Rico de grootste enkelvoudige radio-telescoop, met de beweegbare 100 m Effelsberg antenne nabij Bad Münstereifel – Duitsland op de tweede plaats.
Naast de radio-astronomie interferometrie projecten, zoals de Atacama Large Millimeter Array (ALMA) in Chili en de Square Kilometer Array (SKA) in Australië, bestaat er tevens een trend naar grotere en preciezere enkelvoudige telescopen. Chinese radio-astronomen plannen een gigantische 500 m antenne in de Guizhou-provincie in het zuiden van China. Het project kreeg de naam FAST (Five hundred meter Aperture Spherical radio Telescope) en de enorme antenna zal in een natuurlijke depressie worden gebouwd, net als de 305 m Arecibo antenne. Bovendien ligt deze depressie ver weg van steden zodat interferenties met andere radiostations wordt vermeden. Begin dit jaar werd met de bouw van FAST begonnen en de eerste van de 4400 driehoekige aluminium panelen zijn reeds geïnstalleerd.
De Chinezen gaan er prat op dat hun 500 radio-antenna tevens bestuurbaar al zijn, aangezien de gehele vorm der panelen tot 40° kan worden bijgestuurd, hetgeen met de Arecibo-antenne niet mogelijk is. Bovendien heeft de Arecibo-antenne een weinig beweeglijke collector waardoor slechts 222 m van de 305 m kunnen worden benut.
Tegen 2016 zal FAST ongetwijfeld de meest precieze radiowaarnemingen ooit leveren van pulsars, interstellair gas, emissies van zwarte gaten en het centrum van ons eigen sterrenstelsel. Wellicht wordt de 500 m radio-telescoop ook ingezet bij het SETI (Search for Extra Terrestrial Intelligence) Phoenix-project om te luisteren naar radiosignalen van mogelijke intelligent leven op exoplaneten rond nabije zonachtige sterren. In theorie zou FAST naar E.T. kunnen luisteren tot op een afstand van 1000 lichtjaren!
| 
